Giáo án bài Từ Hán Việt cho lớp 7 - Giáo án Stem định hướng

Giáo án bài Từ Hán Việt cho lớp 7 - Giáo án Stem định hướng phát triển năng lực bài Từ Hán Việt

Ngày soạn: 25/09/2019

TIẾT 19. BÀI 5.                                 TỪ HÁN VIỆT

 

I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT.

1.Kiến thức :

-Khái niệm từ Hán việt ,yếu tố Hán việt.

-Các loại từ ghép Hán việt.

2.Kĩ năng :

-Nhận biết các từ Hán việt ,các loai từ ghép Hán việt.

-Mở rộng các từ Hán việt.

3. Thái độ:

Giáo dục ý thức sử dụng từ Hán Việt phù hợp trong giao tiếp, giữ gìn sự và phát huy sự giàu đẹp của Tiếng Việt.

II. CHUẨN BỊ.

1.  Gv: - Phương pháp và kĩ thuật dh trọng tâm: Vấn đáp, thảo luận.

 - Thiết bị và học liệu: Bảng phụ,giáo án.Những điều cần lưu ý:

 Dạy cho HS hiểu được cấu tạo của từ ghép Hán Việt qua sự so sánh với từ ghép thuần Việt.

-Hs:Bài soạn

III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC.

1.Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số

2.Kiểm tra bài cũ: (2 phút)

     (?) Đọc phiên âm bài Nam quốc sơn hà của Lí Thường Kiệt.

3.Tiến trình bài học.

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (2 phút)

1.Mục tiêu: Gây chú ý và hứng thú học tập cho học sinh, dẫn vào bài mới hiệu quả hơn.

2.Phương pháp/ kĩ thuật: Vấn đáp, nêu vấn đề.

3.Hình thức tổ chức: Hoạt động cá nhân

    Giới thiệu bài mới:  Chúng ta đã biết: bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán gồm từ gốc Hán và từ Hán Việt. Ở bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về đơn vị cấu tạo từ Hán Việt và từ ghép Hán Việt.

 

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (20 phút)

1.Mục tiêu:  

-Khái niệm từ Hán việt ,yếu tố Hán việt.

-Các loại từ ghép Hán việt.

2.Phương pháp/ kĩ thuật:

- Vấn đáp, nêu vấn đề, nghiên cứu bài học, phương  pháp thảo luận nhóm.

-  Kĩ thuật : động não, hỏi đáp, giao nhiệm vụ.

- Năng lực: Tự học, sử dụng ngôn ngữ, hợp tác

3.Hình thức tổ chức: Hoạt động cá nhân, hoạt động cặp đôi, thảo luận nhóm.

4.Phương tiện dạy học: Tranh ảnh, ngữ liệu, giấy rô ki, bút dạ

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

NỘI DUNG BÀI DẠY

* HOẠT ĐỘNG 1 : Tìm hiểu đơn vị cấu tạo từ Hán Việt.

GV:  Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm (thời gian 5 phút)

- Chia nhóm: Gồm 4 nhóm theo vị trí bàn.

Giáo viên chiếu VD1. Các tiếng Nam, quốc, sơn, hà nghĩa là gì ? Tiếng nào có thể dùng như một từ đơn để đặt câu? Tiếng nào không?

- GV yêu cầu một HS đọc to ví dụ

- HS thảo luận, báo cáo kết quả

- GV cho các nhóm nhận xét chéo, so sánh kết quả với đáp án

- GV: Trình chiếu kết quả

 

GV trình chiếu ví dụ:

- Cụ là một nhà thơ yêu quốc.

- Trèo sơn mới biết sơn cao.

- Xuống hà mới biết hà thật là sâu.

? Qua ví dụ trên em có nhận xét gì?

- Các tiếng quốc, sơn, hà phải đi với các yếu tố khác để tạo từ ghép.

GV giảng:

- Có thể nói : Cụ là nhà thơ yêu nước mà không thể nói ( cụ là nhà thơ  yêu  quốc).

- Cũng vậy có thể nói là trèo núi mà không thể nói là trèo sơn .

- Có thể nói lội xuống sông mà không thể nói lội xuống hà.

 

? Vậy tiếng để tạo ra từ ghép Hán Việt gọi là gì?

- Yếu tố Hán Việt

GV: Có 4 tiếng Nam, quốc, sơn, hà có 3 tiếng không dùng độc lập mà phải kết hợp các yếu tố khác tạo thành từ ghép Hán Việt.Vậy em có nhận xét gì về yếu tố Hán Việt?

? Yếu tố "học" có thể dùng độc lập như một từ, nhưng cũng có thể kết hợp một số yếu tố khác để tạo ra từ Hán Việt? Lấy VD? Nêu nhận xét?

- Học: học hành, học tập,học bạ,học bổng…

 

Giáo viên chiếu VD2.

Gv: Gọi hs đọc phần vd 2

?  Tiếng “Thiên” trong từ “Thiên thư” có nghĩa là trời, tiếng “ thiên” ở trong các từ sau có nghĩa là gì ?

?  Vậy em có nhận xét gì về nghĩa của yếu tố HV ?

?Vậy dựa vào những ví dụ trên, em có nhận xét gì về yếu tố HV? Yếu tố Hán Việt có đặc điểm gì?

Hs “Dựa vào ghi nhớ trả lời. Ghi nhớ 1

 

 

GV yêu cầu một HS đọc VD 1,2 GSK T70

 

Gv : Các từ : sơn hà , xâm phạm (trong bài Nam quốc sơn hà) giang sơn trong bài (Tụng giá hoàn kinh sư) thuộc loại từ ghép nào ? ( đẳng lập)

 

? Các từ : Ái quốc, thủ môn,. chiến thắng ? Thuộc loại từ ghép nào ? ( chính phụ).

? Nhận xét về vị trí của tiếng chính, phụ của từ ghép Hán Việt?

- Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau

? Trật tự của các từ ghép HV có giống trật tự của các từ ghép thuần Việt không ?

 ( giống từ ghép thuần Việt )

? Các  từ : Thiên thư, thạch mã, tái phạm thuộc loại từ ghép nào? Vị trí tiếng chính và tiếng phụ có gì khác với những từ ghép nêu trên?

- Tiếng phụ đứng trước, tiếng chính đứng sau.

Lưu ý: Đa số các từ ghép chính phụ Hán Việt đều có trật tự giống với từ ghép chính phụ thuần Việt, nhưng vẫn có một số từ ghép chính phụ Hán Việt khác với từ ghép chính phụ thuần Việt là có tiếng phụ đứng trước, tiếng chính đứng sau như một số từ chúng ta vùa tìm hiểu.

?  Qua phân tích vd trên, em có nhận xét gì về từ ghép HV? Có mấy loại? và trật tự các yếu tố trong từ ghép HV ?

 

 

 

 

 

(Ghi nhớ) 

I. Đơn vị cấu tạo  từ HV

 

 

a. VD1: Bài thơ Nam quốc sơn hà

- Nam: Có thể dùng độc lập: phương Nam, nước Nam, người miền Nam.

- Quốc: nước     

 - Sơn:  núi       ® Dùng để tạo từ

 -  Hà: sông               ghép Hán Việt                                           

Þ Không dùng độc lập.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Þ Tiếng để cấu tạo từ  Hán Việt gọi là yếu tố Hán Việt

 

 

 

- Phần lớn các yếu tố Hán Việt không được dùng độc lập như từ mà chỉ dùng để tạo từ ghép.

 

- Một số yếu tố Hán Việt có lúc dùng để tạo từ ghép, có lúc dùng độc lập như một từ.

 

 

 

b. VD2: Thiên thư: trời

- Thiên niên kỷ: nghìn

- Thiên đô về Thăng Long: dời

 

 

 

Þ Yếu tố HV đồng âm khác nghĩa.                            

 

- Có nhiều yếu tố HV đồng âm nhưng khác nghĩa.

 

Ghi nhớ 1 : sgk

 

 

II.Từ ghép Hán Việt:

 Xét VD:

 

- Sơn hà, xâm phạm, giang san

®  Từ ghép đẳng lập(Các tiếng quan hệ bình đẳng)

 

-  Ái quốc, thủ môn, chiến thắng.

     ® Từ ghép chính phụ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

=> Từ ghép Hán Việt: có 2 loại chính:

- Từ ghép đẳng lập.

- Từ ghép chính phụ

+ Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.

+ Tiếng phụ đứng trước, tiếng chính đứng sau.

     * Ghi nhớ : sgk /70

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP (18 phút)

  1. Mục tiêu: Giúp học sinh ứng dụng được kiến thức vừa học vào làm bài tập.
  2. Phương pháp/ kĩ thuật: Vấn đáp, nêu vấn đề, nghiên cứu bài học
  3. Hình thức tổ chức: Hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm.
  4.  Phương tiên dạy học: Ngữ liệu,giấy A4, bút dạ

 

Giáo viên chiếu bài tập 1:

? Bài tập 1 yêu cầu chúng ta điều gì ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Giáo viên chiếu bài tập 2:

HS đọc yêu cầu bài tập 2 ?

Trò chơi nhóm nào nhanh hơn(Thời gian 5 phút )

- Giáo viên chia lớp làm 5 nhóm

- Nhóm nào hoàn thành sớm nhất và phát triển được nhiều từ hơn sẽ giành chiến thắng.

- GV nhận xết, kết luận

Giáo viên chiếu bài tập 3:

Bài tập 3/70: Sắp xếp

- Thi nhân, đại thắng, tân binh, hậu đãi: tiếng phụ đứng trước

- Hữu ích, phát thanh, bảo mất, phóng hoả: yếu tố chính đứng trước

III. Luyện tập

1- Bài 1:

- Hoa 1: chỉ cơ quan sinh sản của cây

  Hoa 2: Đẹp đẽ ,lộng lẫy ,rực rỡ

- Phi 1: bay

  Phi 2: trái với lẽ phải, trái với pháp luật

  Phi 3: vợ thứ của vua, xếp dưới hoàng hậu

- Tham 1: ham muốn

  Tham 2: dự vào, tham dự vào

- Gia 1: nhà( có 4 yếu tố Hán Việt là nhà: thất, gia, trạch, ốc)

   Gia 2: thêm vào

2 - Bài 2:

- Quốc: quốc gia, ái quốc, quốc lộ, quốc huy, quốc ca.

- Sơn: sơn hà, giang sơn, sơn thuỷ, sơn trang, sơn dương.

- Cư: cư trú, an cư, định cư, du cư, du canh du cư

- Bại: thất bại, chiến bại, đại bại, bại vong

 

3 - Bài 3:

- Từ có yếu tố chính đứng trước: Hữu ích, phát thanh, bảo mật, phòng hoả

- Từ có yếu tố phụ đứng trước: Thi nhân, đại thắng, tân binh, hậu đãi.

IV. CỦNG CỐ:

- Giáo viên khái quát lại nội dung tiết học.

 V.HƯỚNG DẪN  HỌC Ở NHÀ: (3 phút)

1.Bài cũ:- Học thuộc ghi nhớ

 - Làm hết bài tập còn lại.

-Tìm hiểu nghĩa của các yếu tố Hán Việt xuất hiện nhiều trong các văn bản đã học.

2. Bài mới:

 - Chuẩn bị bài: Tìm hiểu chung về văn biểu cảm.

                                                                                 Người soạn giảng

 

 

                                                                                                      

 

                                                                                        Nguyễn Ngọc Chủ

 

Xem nhiều